Kapa liturgiczna — czym jest, kiedy się ją nosi i jakie są jej rodzaje
Kapa liturgiczna — czym jest, kiedy się ją nosi i jakie są jej rodzaje
Kapa liturgiczna (łac. pluviale lub cappa) to okazała szata wierzchnia noszona przez kapłanów i biskupów podczas uroczystości liturgicznych sprawowanych poza Mszą Świętą. Jej charakterystycznym elementem jest szeroka peleryna zapinana z przodu na ozdobną klamrę oraz duży kaptur z tyłu — dziś pełniący funkcję wyłącznie dekoracyjną. Kapa należy do najbardziej reprezentacyjnych szat w wyposażeniu parafii.
Historia i pochodzenie kapy
Kapa wywodzi się ze świeckiego płaszcza przeciwdeszczowego noszonego w starożytnym Rzymie — stąd jej łacińska nazwa pluviale (od pluvia — deszcz). W średniowieczu przekształciła się w uroczystą szatę liturgiczną, zachowując pierwotny krój peleryny z kapturem. Dziś kapa jest symbolem godności kapłańskiej i powagi sprawowanych obrzędów.
Kiedy nosi się kapę?
Kapę zakłada się podczas celebracji liturgicznych, które nie są Mszą Świętą, a więc nie wymagają ornatu. Do najważniejszych okazji należą:
- Procesje — szczególnie procesja Bożego Ciała, procesje rezurekcyjne, procesje w Niedzielę Palmową
- Nabożeństwa — Gorzkie Żale, nabożeństwa różańcowe, majowe, czerwcowe, Droga Krzyżowa
- Sakramenty — chrzest (poza Mszą), ślub (poza Mszą), pogrzeb
- Liturgia Godzin — szczególnie uroczyste nieszpory i jutrznie
- Błogosławieństwa — błogosławieństwo pokarmów, błogosławieństwo pól, poświęcenie kościoła
Rodzaje kap liturgicznych
Kapa klasyczna (półokrągła)
Najbardziej tradycyjny krój — szeroka, półokrągła peleryna sięgająca do kostek. Jest to typ preferowany podczas największych uroczystości. Wymaga wprawy w noszeniu, gdyż jej rozmiar może utrudniać poruszanie się.
Kapa skrócona
Nieco krótsza i lżejsza wersja kapy, sięgająca do kolan lub połowy łydek. Bardziej praktyczna podczas dłuższych procesji i nabożeństw plenerowych. Często wybierana jako kapa codzienna.
Kolorystyka i zdobienia kapy
Kapa, podobnie jak ornat i dalmatyka, powinna odpowiadać kolorem okresowi liturgicznemu lub charakterowi celebracji. Najczęściej spotykane są kapy białe (na procesje eucharystyczne), fioletowe (na nabożeństwa pokutne) i czerwone (na procesje w święta męczenników). Złota kapa jest dopuszczalnym zamiennikiem bieli podczas największych uroczystości.
Zdobienia kapy najczęściej koncentrują się na pasie wokół szyi i na plecach — tradycyjnie umieszcza się tam haftowany wizerunek świętego patrona, symbol chrystologiczny lub herb. Klamra spinająca kapę z przodu bywa bogato zdobiona i stanowi istotny element dekoracyjny.
Najczęściej zadawane pytania
Czy kapa może zastąpić ornat podczas Mszy?
Nie. Kapa nigdy nie zastępuje ornatu podczas Mszy Świętej — jest szatą przeznaczoną do celebracji poza Eucharystią. Podczas Mszy kapłan zawsze nosi ornat, a diakon dalmatykę.
Jak przechowywać kapę?
Kapę należy przechowywać na szerokim, wyprofilowanym wieszaku, który podtrzymuje pelerynę i zapobiega odkształceniom. Ze względu na rozmiar i ciężar tkaniny, kapa wymaga solidnego wieszaka i wystarczającej przestrzeni w szafie zakrystyjnej.